خودکشی نهنگ ها

چرا نهنگ ها خودکشی می کنند؟

خودکشی نهنگ‌ها پدیده‌ای است که در آن جانورانی از گروه آب‌بازسانان از جمله نهنگ‌ها و دلفین‌ها خود را به ساحل می‌افکنند و پس از آن به علت کم‌آبی بدن، فشار وزن خودشان یا خفگی پس از جزر و مد می‌میرند. این جانوران در انجام این عمل تعمد دارند؛ بدین معنا که اگر به زور به میان دریا بازگردانده شوند، بلافاصله در همان محل یا اندکی دورتر خود را دوباره به ساحل می‌رسانند.

در ادامه با ژرفا همراه باشید.

خودکشی دسته جمعی نهنگ ها در نیوزیلند!

 

 

به گل نشستن (Stranding ) یک فرآیند طبیعی است و از زمانی که بشر پستانداران دریایی و آب بازان را شناخته با پدیده به گل نشستن آنها آشنا شده؛ به طوری که پدیده به گل نشستن حتی در نقاشی‌های قدیمی قرن ۱۷و ۱۸میلادی هم به تصور کشیده شده است.‎

برخی از آب بازان پس از مرگ، توسط پدیده‌های طبیعی از جمله جریان‌های اقیانوسی و امواج، جزر و مد شسته شده و به ساحل می‌رسند. اما برخی از آب‌بازان (Cetaceans) به صورت زنده به گل می‌نشینند که هنوز دلیل قطعی و ثابت‌شده‌ای برای این پدیده اعلام نشده است اما فرضیه‌های مختلفی به عنوان دلیل زنده به گل‌ نشستن آب‌بازان مطرح شده‌اند که یکی از آنها به هم ریختن میدان مغناطیسی زمین است.‎

آب‌بازان قابلیت بایومگنتیزم دارند که باعث می‌شود بتوانند میدان‌های مغناطیسی را احساس کرده و بر اساس یادگیری‌هایی که در گروه‌های خانوادگی داشته‌اند با دنبال کردن مسیرهای مغناطیسی به مقصدشان برسند. این مقصدها ممکن است مناطقی باشد که برای تغذیه آب‌بازان مناسب هستند مانند اقیانوس اطلس شمالی یا اقیانوس آرام شمالی و حتی قطب شمال و یا مناطق استوایی که برای جفت‌یابی و فرزندآوری مناسب هستند.‎

همچنین بعضی فرایندهای طبیعی مانند زلزله‌های ایجاد شده در پوسته‌های زمین، طوفانها یا تغییر جریان‌های اقیانوسی باعث به هم ریختن میدان مغناطیسی زمین شده و در نتیجه به آشفتگی مسیریابی مغناطیسی آب‌بازان منجر می‌شود و آنها را به ساحل هدایت می‌کند.‎

اما در برخی مناطق، تعداد موارد به گل نشستن ‌آب بازان بیشتر از اندازه طبیعی است مانند خلیج فارس و دریای عمان. این به گل نشستن‌ها ممکن است بر اثر ورود آلودگی‌های شیمیایی، پساب‌های کشتی‌ها و فاضلاب‌های تسویه نشده و آلودگیهای نفتی به آب باشد که می‌توانند باعث بیماری‌های مختلف شده و تاثیری مخرب روی مغز آب‌بازان به جا بگذارد؛ تاثیری که پژواک‌یابی، بایومگنتیزم و در نتیجه مسیریابی آنها را مختل کند.

حتی صیادی افسار گسیخته که منجر به فروپاشی تنوع زیستی اقیانوس می‌شود می‌تواند عاملی برای تضعیف سیستم ایمنی و مسیر یابی آب بازان تلقی شود. همچنین سیستم سونار و آلودگی‌های صوتی کشتی‌ها هم علاوه بر ایجاد استرس در آب‌بازان به راحتی بر پژواک‌یابی و در نتیجه بر مسیریابی آنها تاثیر منفی می‌گذارد.‎

راه نجات نهنگ های به گل نشسته

بومیان و مسئولان محیط زیست می‌توانند در نجات آنها نقشی اساسی داشته باشند و بایدها و نبایدها را مدنظر داشته باشند. ابتدا باید با مسئولان و متخصصان محلی تماس گرفته شود.

یکی از نکات مهم برای نجات آب‌بازان به گل نشسته این است که حتما باید برای آنها به سایبان تعبیه شود چون پوست حساسی دارند و به راحتی دچار آفتاب‌سوختگی می‌شوند. همچنین باید پوستشان به طور مداوم با همان آب اقیانوس، مرطوب نگه داشته شود.

همچنین آب‌باز به گل نشسته حتما باید به حالت طبیعی و روی شکم قرار گرفته باشد. حفره‌های تنفسی باید به سمت بالا قرار بگیرند تا از ورود آب و ماسه به آنها جلوگیری شود. همچنین باید از ایجاد سر و صدا در اطراف آب‌باز به گل نشسته جلوگیری شود چون آب‌بازان به شدت به صدا حساس هستند و دچار استرس می‌شوند.

همچنین باید از کشیدن یا گرم شدن باله و دم آنها و استفاده از لوسیون‌ها و مواد شیمیایی روی پوست آنها خودداری شود.

آب‌بازان در گروه‌های خانوادگی (pod)  که از چند فرد تا چند صد فرد عضو دارند زندگی، تغذیه و مهاجرت می‌کنند و با سایر اعضای گروه، روابط اجتماعی و عاطفی بسیار قدرتمند و پیچیده  دارند به طوری که اگر یکی از آنها بیمار شده و دچار اختلال در مسیریابی شود ممکن است سایر اعضای خانواده هم همراهیش کرده و در ساحل به گل بنشینند.

به گل نشستن‌های گروهی در آب‌بازانی مثل نهنگ خلبان (pilot whales) بعضی از دلفینهای اقیانوسی مثل پوزه بطری (bottle- nosed dolphin) و دلفین پهلو سفید اقیانوس آرام (pacific white-sided dolphin) دیده شده است.

آب‌بازان راسته‌ای از پستانداران هستند که شامل نهنگ‌ها، دلفین‌ها و گرازماهیان می‌شوند. آب‌بازان پستاندارانی دریایی هستند که با شرایط زندگی در آب سازگار شده‌اند. بدن آن‌ها دوکی‌شکل است و دست‌های آن‌ها به صورت باله درآمده‌است. باله‌های کوچک پشتی آن‌ها اندامی تحلیل‌رفته هستند. این باله‌های پشتی به ستون فقرات نچسبیده‌اند و در درون بدن پنهان هستند.

خودکشی نهنگ ها در سواحل ایران

خلیج فارس یکی از زیستگاه‌های نهنگ‌ است که بر اساس داده‌های موجود “نهنگ مینک”، ” نهنگ سی”، ” نهنگ براید”، “نهنگ آبی”، “نهنگ باله دار”، ” نهنگ پیگمی قاتل”، ” نهنگ پایلوت باله کوتاه”، “نهنگ گوژ پشت” و ” نهنگ قاتل” از  گونه‌های مختلف این جانور در این حوضه آبریز است.

شواهد تاریخی اندکی درباره به گل نشستن نهنگ ها در سواحل ایران در دسترس است. در سال ۱۹۷۲ میلادی (۱۳۵۱ هجری شمسی) یک نهنگ باله پشتی ۱۹ متری نزدیک بندرعباس به گل نشست، ولی اخبار در این زمینه بسیار پراکنده و تنها از طریق رسانه‌ها به گوش می‌رسید تا این که نتیجه تحقیقات عالمان و دانشمندان این حوزه باشد.

در رسانه‌ها در سال ۱۳۸۴ خبر مرگ ۶۴ دلفین در سواحل خلیج فارس و در سال ۱۳۸۷ گزارشی مبنی بر تلف شدن ۷۹ دلفین در آب‌های خلیج فارس در شهرستان جاسک ارائه شد. علت مرگ این ۷۹ دلفین که به ساحل شرق جاسک آمده بودند، فعالیت‌های صیادی عنوان شده که شکستگی پوزه، سر و برخی از علائم ظاهری و داخلی بدن آنها بیانگر این موضوع بوده است. اما یک ماه پس از این حادثه، دوباره ۷۲ دلفین دیگر در آب‌های ساحلی خلیج فارس در روستای چاه مبارک کشته شدند که علت مرگ آنها “‌عوامل طبیعی” اعلام شد.

اما اینکه دلیل مرگ این آبزیان چیست و اینکه تاکنون که روند مطالعاتی و تحقیقاتی درباره آنها انجام شده؟ پاسخی است که ما را با درهای بسته مواجه کرد.

تاکنون مطالعاتی درباره نهنگ‌ها در ایران انجام نشده است و دلیل آن هم مشخص است؛ نبود زیر ساخت‌های تحقیقاتی و آزمایشگاه‌های مجهز تا بتوانند آبزیان غول پیکر را مورد آنالیز و پایش قرار دهند.

امیدوارم بتوانیم با مشارکت شما کاربران عزیز ژرفا تاثیری هر چند کوچک در داشتن محیط زیست بهتر داشته باشیم.

لطفا با ارسال نظرات و دیدگاه های خودتون از ما انتقاد کنین و پیشنهاد های خودتون رو برای بهبود کیفیت پادکست ژرفا در اختیار ما قرار بدین.